Blerim Reka: “Ballkani i ndarë: nga lufta e ftohtë në paqe të nxehtë”

0
-Në Konferencën e organizuar në Strugë nga Universiteti i Evropës Juglindore (UEJL), Universiteti Kolumbia (Nju Jork) dhe Universiteti Anwerp (Belgjikë), mbështetur edhe nga European Balkans Funds, ish-ambasadori Blerim Reka paraqiti fjalën hyrëse “Ballkani i ndarë: nga lufta e ftohtë në paqe të nxehtë”
Në vitet e fundit marrëdhëniet midis Perëndimit dhe Rusisë janë të tendosura, në veçanti pas aneksimit të Krimesë nga ana e Rusisë, luftës në Ukrainën Lindore dhe së fundi me vendosjen e pranisë së përhershme ushtarake ruse në Siri.
Gjetja e bazës së përbashkët për të bashkëpunuar në mes të Perëndimit dhe Rusisë po bëhet e vështirë, në situatën e marrëdhënieve të tyre më të ashpra dypalëshe, veçanërisht pas sanksioneve të reja amerikane kundër Rusisë në fillim të gushtit dhe vazhdimit të atyre të BE-së në fillim të shtatorit të këtij viti.
Megjithëse dikush do ta quante situatën aktuale si: ‘Lufta e re e ftohtë’, do të ishte më e arsyeshme që ky konflikt i ripërtërirë gjeopolitik i interesit do të mund të quhej Paqe e nxehtë.
Në kontekstin më të gjerë gjeopolitik, situata tregon gjithnjë e më shumë kthimin e frymës së luftës së ftohtë. Në vitin 2017, të dyja kampet e ish-luftës së ftohtë vazhduan luftën e tyre nëpërmjet stërvitjeve ushtarake në Evropë. Stërvitja e NATO-s në korrik 2017 mblodhi 25 000 ushtarë në: Hungari, Rumani dhe Bullgari; për të mos përmendur një stërvitje në Krivolak (Maqedoni) ku morën pjesë edhe ushtarë nga disa vende të Ballkanit Perëndimor. Në anën tjetër, Rusia, në shtator, u përgjigj me një stërvitje “Zapad” me 100 000 ushtarë, më e madhja që nga fundi i luftës së ftohtë.
Këto përplasje globale mes Uashingtonit dhe Moskës kishin efektet e saj edhe në Ballkanin Perëndimor. Strategjia e Putinit për ndarjen e BE-së u zgjerua edhe në Ballkanin Perëndimor, duke e bërë ndarjen midis vendeve të Ballkanit në mënyrë strategjike në dy pjesë:
1. Një: vendet pro perëndimore “Ballkani i Adriatikut”, (me: Shqipërinë, Malin e Zi, Kosovën dhe Maqedoninë); dhe të tjerë
2. Vendet pro-Rusi Danubi Ballkanik, (me: Serbinë dhe Republikën Serbe).
Bosnjë e Hercegovina mbetet në një bllokim gjeostrategjik për shkak të vetos të Presidencës Federale të Serbisë në fushën e punëve të jashtme, të cilat përfshijnë vendimin për t’u bashkuar me NATO-n apo jo.
Kjo ndarje u pa edhe nga qytetarët e tyre. Mbështetja publike për NATO-n ndryshon nga vendi në vend në Ballkanin Perëndimor. Mbështetja më e madhe për NATO-n u shënua në Kosovë (90 %) dhe në Shqipëri (rreth 80 %); dhe më e ulëta në Serbi (3 %).
Zhvillimet dramatike para dhe gjatë zgjedhjeve në Malin e Zi në vitin 2016 dhe së fundmi në 2017 në Maqedoni, na tregojnë sa përfshirje ruse në pengimin e këtyre vendeve nga integrimi euroatlantik ishte lojë e rrezikshme.
MPJ-ja ruse e ministrit Lavrov që nga viti 2014 po përsërit që “pranimi i vendeve të Ballkanit në NATO është një provokim për Rusinë”. Ambasadori rus në BE, Chizov, shkon më tej duke thënë se: “për Maqedoninë BE-ja dhe NATO-ja nuk janë e vetmja alternativë”. Për këtë arsye, në vizitën e tij të parë në Ballkan, më 2 gusht 2017, zëvendëspresidenti i ShBA-së, Mike Pence, paralajmëroi publikisht për ndikimin rus në rajon dhe kërkoi vazhdimin e zbatimit të “Kartës ShBA-Adriatik” (2003) me të gjitha vendet e Ballkanit. Zëvendëspresidenti amerikan Pence tha: “Këtu në Ballkanin Perëndimor, Rusia ka punuar për ta destabilizuar rajonin, për t’i minuar demokracitë dhe për t’u ndarë ju”.
Në Kongresin amerikan, në fillim të vitit 2017, u nis një iniciativë legjislative në Senatin amerikan, i cili kërkoi kthimin e pranisë amerikane në rajon, me qëllim që ta parandalojë ndikimin rus. Prania më aktive e NATO-s në Ballkanin Perëndimor ishte për shkak të pranisë më aktive rajonale të Rusisë. Pas aneksimit të Osetisë Jugore dhe Abkhazisë nga Gjeorgjia (2008); dhe Krimesë (2014) nga Ukraina; Rusia në dekadën e fundit gjithashtu depërtoi në Ballkan. Përmes Serbisë, Rusia në Nish themeloi “Qendrën humanitare” dhe përgatiti një tjetër sish në Vojvodinë. ShBA-ja paralajmëroi Beogradin të mos japë status diplomatik për këtë bazë ushtarake ruse. Përveç kësaj, në vitet e fundit Rusia dhe Serbia organizuan së bashku stërvitje ushtarake dhe Rusia shiti armë ushtarake dhe aeroplanë ushtarakë në Serbi, MIG-at e së cilës planifikohet të mbërrijnë në Beograd deri në fund të këtij viti.
Përpjekja e “grushtit të shtetit” në Malin e Zi në vitin 2016, dhe nata e përgjakshme në Parlamentin e Maqedonisë më 27 prill 2017, u zgjeruan së fundmi në përfshirjen e thellë të Rusisë në rajon. MPJ ruse e Sergej Lavrovit në vitet: 2015-2017, vazhdimi i përsëritjes së qëndrimit zyrtar të Moskës “kundër pranimit të vendeve të Ballkanit në NATO”, e cila ishte e shqetësuar për liderët e BE-së dhe të ShBA-së. Kjo doktrinë e re “neutrale” e Rusisë kundër zgjerimit të NATO-s në Ballkan u kritikua nga udhëheqësit kryesorë të komunitetit euroatlantik. Siç kancelarja Merkel e përmendi me të drejtë në Samitin e Triestes: “Stabiliteti politik në rajon do të thotë stabilitet politik për ne gjithashtu”.
Liderët e BE-së zbuluan më në fund se: integrimi i Ballkanit Perëndimor në BE është një investim strategjik në paqe, demokraci, prosperitet, siguri dhe stabilitet të Evropës në tërësi. Për këtë arsye, NATO-ja duhet të jetë më e pranishme në rajon dhe rajoni duhet të integrohet në Aleancën e Atlantikut të Veriut. NATO-ja duhet t’i mbajë dyert e saj të hapura për vendet e Ballkanit, gjithashtu rajoni duhet të transformohet në mënyrë demokratike, duke formuar qeveri të përgjegjshme dhe duke shmangur përfshirjen strategjike “të huaj” vetëm në politikën e brendshme dhe në një kontekst më të gjerë të sigurisë rajonale.

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here